Παιδιά και ανάπτυξη, ωρίμανση και φυσική δραστηριότητα, Μέρος Α.

Η βιολογική αύξηση και ωρίμανση των παιδιών έχει αποτελέσει αντικείμενο συστηματικών ερευνών εδώ και 150 χρόνια και οι έρευνες που αφορούν στη φυσική τους δραστηριότητα και απόδοση έχουν επίσης μακρά ιστορία. Καθώς τα παιδιά και οι έφηβοι αποτελούν την επόμενη γενιά της κοινωνίας μας και λαμβάνοντας υπόψη ότι, ένα σημαντικό ποσοστό της φυσιολογικής βιολογικής διακύμανσης και μεταβλητότητας στην ενήλικη ζωή συμπεριλαμβανομένου του κινδύνου εμφάνισης πολλών ασθενειών έχει τις ρίζες της στο διάστημα από την προγεννητική ακόμα περίοδο μέχρι και περίπου τις πρώτες δύο δεκαετίες της ζωής, γίνεται κατανοητό πόσο σημαντικό είναι να μπορούμε να κατανοούμε, αξιολογούμε και να εκτιμούμε τη διαδικασία ανάπτυξης και ωρίμανσής των παιδιών και πως αυτή αλληλοεπιδρά  με τη φυσική δραστηριότητα, ώστε να δημιουργήσουμε τις κατάλληλες συνθήκες για τη δια βίου συμμετοχή των παιδιών σε φυσική-αθλητική δραστηριότητα.

Βασική ορολογία

Αύξηση (growth): είναι η αύξηση στο μέγεθος του σώματος ή ενός μέρους του και αποτελεί την κυρίαρχη βιολογική δραστηριότητα για περίπου τις πρώτες δύο δεκαετίες της ζωής του ανθρώπου. Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, ψηλώνουν και γίνονται βαρύτερα, αυξάνεται ο άλιπος και λιπώδης ιστός καθώς και το μέγεθος των διαφόρων ζωτικών οργάνων.

Ωρίμανση (maturation): η διαδικασία ωρίμανσης και ανάπτυξη της λειτουργικότητας των βιολογικών συστημάτων κατά τη φυσιολογική εξέλιξη από την εμβρυϊκή φάση στην ενηλικίωση. Λαμβάνει χώρα σε όλους τους ιστούς, τα όργανα και τα οργανικά συστήματα και επηρεάζει τα ένζυμα, τις χημικές συνθέσεις και λειτουργίες και ποικίλει ανάλογα με το βιολογικό σύστημα στο οποίο αναφερόμαστε. Αναφέρεται στη χρονική στιγμή και στο ρυθμό της προόδου προς την ώριμη βιολογική κατάσταση, οι οποίες διαφέρουν σημνατικά από παιδί σε παιδί.

  • Η αύξηση και η ωρίμανση είναι δυναμικές κυτταρικές διαδικασίες στενά συνδεδεμένες μεταξύ τους, με τελικό στόχο την ωριμότητα του οργανισμού (ενηλικίωση).

Ανάπτυξη (development): υποδηλώνει μια ευρύτερη έννοια που χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με τους όρους αύξηση και ανάπτυξη. Αν και διακρίνεται σε δύο πλαίσια (βιολογικό και συμπεριφορικό-behavioral), τις περισσότερες φορές αναφέρεται με την συμπεριφοριστική έννοια που αφορά στην ανάπτυξη του παιδιού διανοητικά, ηθικά, κοινωνικά, συναισθηματικά και κινητικά, μέσω των εμπειριών που το παιδί έχει στο σπίτι, στη γειτονιά, στο σχολείο, στις δραστηριότητες αθλητισμού και αναψυχής και σε άλλες κοινωνικές δραστηριότητες.

  • Η αύξηση και η ωρίμανση αποτελούν βιολογικές διαδικασίες, ενώ η ανάπτυξη περιλαμβάνει διάφορους τομείς της συμπεριφοράς. Κάθε παιδί θα πρέπει να εξετάζεται βιοπολιτισμικά, αφού η βιολογική αύξηση και ωρίμανση λαμβάνει χώρα σε συνδυασμό και όχι ανεξάρτητα από τους τομείς της προσωπικής και συμπεριφοριστικής ανάπτυξής του, αλληλοεπιδρώντας στη διαμόρφωση των παιδιών ως άτομα στην πορεία από τη βρεφική ηλικία και μέσω της παιδικής και εφηβείας στην ενηλικίωση. Μέσω της αλληελπίδρασης αυτής, διαμορφώνουν θετικά ή αρνητικά την αυτοαντίληψη (self-concept, ο τρόπος με τον οποίο αξιολογούν και αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους) και την αυτοεκτίμηση (self-esteem, η αίσθηση για την προσωπική τους αξία) δύο έννοιες που μπορούν με τη σειρά τους να επηρεάζουν την αντιλαμβανόμενη ικανότητα (perceived competence) ενός παιδιού σε μια ποικιλία πεδίων, συμπεριλαμβανομένων της φυσικής δραστηριότητας και του αθλητισμού.

Φυσική απόδοση- κινητική απόδοση (physical performance- motor performance): αναφέρεται στην ανάπτυξη και βελτίωση της επιδεξιότητας σε διάφορες κινητικές δραστηριότητες. Όλα τα παιδιά, εκτός από εκείνα με σοβαρές αναπτυξιακές διαταραχές, έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν και να μάθουν μια ποικιλία βασικών και εξειδικευμένων κινητικών μοτίβων και ικανοτήτων, τα οποία θα ενσωματωθούν τελικά σε συγκεκριμένες δεξιότητες που με τη σειρά τους γίνονται αναπόσπαστο μέρος του ρεπερτορίου κινητικής συμπεριφοράς του αναπτυσσόμενου παιδιού.

  • Η κινητική ανάπτυξη είναι μία συνεχής διαδικασία τροποποίησης, που εξαρτάται και επηρεάζεται από τα μορφολογικά, φυσιολογικά και νευρομυϊκά χαρακτηριστικά της αύξησης και ωρίμανσης στη βρεφική και παιδική ηλικία. Οι παράγοντες αυτοί εμφανίζονται και αλληλεπιδρούν με το συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ανατρέφεται το παιδί. Στα πρώτα 7-8 χρόνια, η ανάπτυξη σε βασικές κινητικές δεξιότητες (περπάτημα, τρέξιμο, άλμα) εκτός από το επίπεδο αύξησης και ωρίμανσης του παιδιού, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και από το εξατομικευμένο ποσοστό νευρομυϊκής ωρίμανσης και από τις προηγούμενες και τρέχουσες κινητικές εμπειρίες. Ενάντια στη γενική πεποίθηση της ανάπτυξης των κινητικών δεξιοτήτων μόνο μέσω της ωρίμανσης, οι δεξιότητες πρέπει να καλλιεργούνται, να προωθούνται και να εξασκούνται στην πάροδο των χρόνων και η ανάπτυξή τους απαιτεί συγκεκριμένες κινητικές εμπειρίες και καθοδήγηση. Όταν κατακτηθούν τα βασικά κινητικά μοτίβα, η εκμάθηση και εξάσκηση είναι τα σημαντικά στοιχεία που επηρεάζουν την κινητική επάρκεια.  Τα χαρακτηριστικά αύξησης και ωρίμανσης κάθε παιδιού αποκτούν μεγαλύτερη σημασία στην απόδοση δρατηριοτήτων που απαιτούν δύναμη, ισχύ και ταχύτητα. Περιβαλλοντικοί παράγοντες που επηρεάζουν τις ευκαιρίες για εξάσκηση  και οι συνεπακόλουθες  κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, συμβάλλουν επίσης στην ανάπτυξη των ικανοτήτων απόδοσης.
photo: http://bespiritualandrich.com

Φυσική δραστηριότητα (physical activity): ορίζεται ως η οποιαδήποτε μορφή μυϊκής προσπάθειας που αυξάνει την ενεργειακή δαπάνη πάνω από το επίπεδο της σωματικής ηρεμίας. Eίναι μια συμπεριφορά που παρουσιάζεται σε ποικιλία μορφών και πλαισίων, όπως ελεύθερο παιχνίδι, δουλειές του σπιτιού, άσκηση, σχολική φυσική αγωγή και οργανωμένες αθλητικές δραστηριότητες.

  • Σημασία συμμετοχής σε φυσική δραστηριότητα: στη βιβλιογραφία υπάρχει διαθέσιμη πληθώρα επιστημονικών ερευνών που αποδεικνύει τη σημασία που έχει η αυξημένη συμμετοχή σε φυσική δραστηριότητα τόσο για την υγεία όσο και για την γενικότερη ανάπτυξη των παιδιών. Συγκεκριμένα η φυσική δραστηριότητα επηρεάζει θετικά τη μυοσκελετική και καρδιαγγειακή υγεία των παιδιών καθώς και τη ρύθμιση του σωματικού τους βάρους και η συμμετοχή των παιδιών σε οργανωμένη και μη φυσική δραστηριότητα, σχετίζεται με μείωση 50-70% στις πιθανότητες να γίνουν υπέρβαρα ή παχύσαρκα. Επιπρόσθετα η συμμετοχή σε αερόβια δραστηριότητα μέτριας-έντονης έντασης, σχετίζεται με μείωση 6-11% της αρτηριακής τους πίεσης.

Οι αυξημένες ενεργειακές απαιτήσεις που προκύπτουν με τη συστηματική συμμετοχή σε φυσική δραστηριότητα συμβάλλουν: α) σε αποδοτικότερη λειτουργία όλων των συστημάτων, β) διατήρηση σωματικού βάρους, γ) μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης πολλών εκφυλιστικών ασθενειών και της πρώιμης θνησιμότητας και δ) στην συνολική βελτίωση της ποιότητας ζωής. Αντίθετα, ένα υψηλό επίπεδο καθιστικής συμπεριφοράς συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για παχυσαρκία, στεφανιαία νόσο, διαβήτη τύπου 2, υπέρταση, καρκίνο του παχέος εντέρου και οστεοπόρωση. Έχει αποδειχθεί ότι τα μη δραστήρια παιδιά, είναι από μία έως τέσσερις φορές πιο πιθανό να παρουσιάσουν δυσμενείς τιμές χοληστερόλης και αρτηριακής πίεσης, αλλά και ότι η ελάττωση έστω και δύο ωρών ημερησίως καθιστικών δραστηριοτήτων όπως ο χρόνος μπροστά σε οθόνες (τηλεόραση, διαδίκτυο και ηλεκτρονικά παιχνίδια), φαίνεται να συσχετίζεται με έναν ευνοϊκό δείκτη μάζας σώματος, επομένως και με λιγότερο αρνητικά αποτελέσματα για την υγεία. Δυστυχώς όμως, παρά όλες τις παραπάνω θετικές διαπιστώσεις, έχει τεκμηριωθεί ερευνητικά ότι τα σημερινά παιδιά είναι λιγότερο φυσικά δραστήρια από όσο πρέπει.

  • Διάρκεια συμμετοχής σε φυσική δραστηριότητα: για τη δημόσια υγεία παιδιών προσχολικής ηλικίας 2 έως 6 ετών και παιδιών και εφήβων 5 έως 17 ετών, παιδιά και έφηβοι πρέπει να συμμετέχουν ημερησίως, σε τουλάχιστον εξήντα λεπτά φυσικής δραστηριότητας μέτριας έντασης και τα παιδιά προσχολικής ηλικίας να συμμετέχουν σε μία ώρα τουλάχιστον και μέχρι αρκετές ώρες σε φυσική δραστηριότητα και σε δραστηριότητες μη δομημένου παιχνιδιού. Οι οδηγίες αυτές αναφέρουν επίσης ότι η προτεινόμενη φυσική δραστηριότητα είναι επιπλέον των δραστηριοτήτων της καθημερινής ζωής.

 

 

Μείνετε συντονισμένοι για τη συνέχεια της σειράς δημοσιεύσεων σχετικά με την αθλητική δραστηριότητα σε παιδική ηλικία.

About the Author :

START TYPING AND PRESS ENTER TO SEARCH